Frí heimsending yfir 15.000 kr.

Eldvarnir

Leki og loftgæði

Heimilisöryggi

Grunnstöð og aukahlutir

PakkasmiðjanVeistu ekki hvað þú þarft?

Svaraðu nokkrum spurningum og við setjum saman pakka sem passar þínu heimili.

Opna pakkasmiðjunaSkoða allar vörur

Kolsýringsskynjari: hvar þarf hann og af hverju?

Ritstjórn Reykvarnar Uppfært

Stutta svarið: Kolsýringsskynjari (CO-skynjari) á heima alls staðar þar sem eitthvað brennur innandyra: við kamínu, arin, gaseldavél, gashitara og í bílskúr sem er innangengt í. Hann er líka mikilvægur í sumarbústað, hjólhýsi og húsbíl. Kolsýringur er lyktarlaus og litlaus, og reykskynjari greinir hann ekki. Án skynjara er engin leið að vita af honum fyrr en fólk fer að veikjast.

Greinin er hluti af leiðarvísi okkar um eldvarnir heimilisins.

Hvað er kolsýringur?

Kolsýringur, eða kolmónoxíð (CO), er gas sem myndast þegar eldsneyti brennur við ófullnægjandi súrefni. Það gildir um timbur, gas, olíu, kol og bensín. Hann er hættulegur vegna þess að fólk finnur hvorki lykt né sér hann.

CO er ekki það sama og CO₂. Koltvísýringur (CO₂) er gasið sem við öndum frá okkur. Kolsýringur (CO) er eitrað gas sem kemur í veg fyrir að blóðið flytji súrefni. Þegar talað er um „CO-skynjara“ er átt við kolsýringsskynjara. Sjá einnig muninn á reyk- og CO-skynjara.

Hvaðan kemur kolsýringur á heimilinu?

Samkvæmt Eitrunarmiðstöð Landspítalans verður kolsýringseitrun oftast þegar tæki sem brenna gasi eða olíu eru notuð innandyra. Algengar uppsprettur eru:

  • Kamínur og arnar, sérstaklega ef reykháfurinn er stíflaður eða loftun léleg.
  • Gaseldavélar og gashitarar, til dæmis í sumarbústöðum.
  • Grill, hvort sem er gas- eða kolagrill, ef þau eru notuð inni eða í lokuðu rými, til dæmis í fortjaldi eða bílskúr.
  • Bílar og önnur farartæki sem eru í gangi í bílskúr. Það á aldrei að láta bíl, mótorhjól eða bát ganga innandyra.
  • Hjólhýsi, húsbílar og tjöld með gasmiðstöð eða gaseldun.

Einkenni kolsýringseitrunar

Fyrstu einkennin líkjast flensu, og þess vegna er hætta á að fólk átti sig ekki á því hvað er að gerast. Eitrunarmiðstöð Landspítalans nefnir meðal annars:

  • höfuðverk
  • ógleði og uppköst
  • máttleysi og drunga
  • einbeitingarerfiðleika
  • yfirlið

Mikilvæg vísbending: ef margir á sama stað fá sömu einkenni, til dæmis heil fjölskylda í sumarbústað eða tjaldi með gasi, er mjög líklegt að um kolsýringseitrun sé að ræða. Ómeðhöndluð getur eitrunin verið banvæn. Börn, gæludýr og fólk með hjarta- eða lungnasjúkdóma eru viðkvæmust.

Hvar á að setja kolsýringsskynjara?

  • Í sama rými og tækið sem brennir eldsneyti, svo sem kamínan, arinninn eða gaseldavélin.
  • Nálægt svefnherbergjum, svo viðvörunin veki fólk.
  • Í sumarbústaðnum, þar sem oft er bæði kamína og gas. Sjá eldvarnir í sumarbústaðnum.
  • Í hjólhýsi og húsbíl með gasmiðstöð.
  • Við innangengan bílskúr, til dæmis í rýminu inn af bílskúrnum.

Staðsetning í rýminu: Brunabótafélag Íslands ráðleggur að setja skynjarann í loftið, 2–3 metra lárétt frá tækinu og 30 cm frá vegg. Fylgdu alltaf leiðbeiningum framleiðanda, því þær geta verið mismunandi eftir gerð skynjarans. Settu hann ekki beint fyrir ofan eldavél eða kamínu, við opinn glugga eða í rakt rými eins og baðherbergi.

Ef kolsýringsskynjarinn fer í gang

  1. Komdu öllum út undir bert loft, líka gæludýrum.
  2. Opnaðu glugga og hurðir á leiðinni út ef það tefur þig ekki.
  3. Slökktu á tækinu, til dæmis á gaseldavél eða hitara, ef þú getur gert það strax og á öruggan hátt.
  4. Hringdu í 112 ef einhver hefur einkenni.
  5. Ekki fara aftur inn fyrr en búið er að lofta út og finna orsökina.
  6. Láttu fagmann skoða tækið áður en það er notað aftur.

Ef skynjarinn tístir stutt með reglulegu millibili er það yfirleitt ekki viðvörun um kolsýring heldur merki um rafhlöðu eða lok líftíma. Sjá af hverju tístir CO-skynjarinn?

Er skylda að hafa kolsýringsskynjara?

Reglugerð nr. 723/2017 um eldvarnir gerir kröfu um reykskynjara og slökkvitæki í íbúðum, en ekki um kolsýringsskynjara. Eldvarnabandalagið og Brunabótafélagið mæla þó með kolsýringsskynjara þar sem eldstæði eða gastæki eru í notkun. Veldu skynjara sem uppfyllir Evrópustaðalinn EN 50291 fyrir kolsýringsskynjara á heimilum.

Snjall kolsýringsskynjari

Kolsýringur safnast oft upp hægt og hljóðlaust, til dæmis yfir nótt eða í bústað þar sem kamínan logar. Með snjallskynjara færðu tilkynningu í símann um leið og hann nemur kolsýring. Það gildir líka þegar enginn er heima, eða ef ættingi er í bústaðnum. X-Sense kolsýringsskynjarinn tengist SBS50 grunnstöðinni og sendir viðvaranir í sama app og reykskynjararnir.

Í stuttu máli

  • Kolsýringur (CO) er lyktarlaus og banvænn, og reykskynjari greinir hann ekki.
  • Settu CO-skynjara þar sem er kamína, arinn, gas eða innangengur bílskúr, og í bústað, hjólhýsi og húsbíl.
  • Fyrstu einkennin líkjast flensu. Ef margir veikjast á sama stað, farðu strax út.
  • Ef skynjarinn fer í gang: út, lofta, slökkva á tækinu, hringja í 112.

Heimildir

Greinin er almenn fræðsla en ekki læknisráðgjöf. Ef grunur er um kolsýringseitrun, farðu strax út undir bert loft og hringdu í 112.